Qu3

De Eemshaven is de grootste bouwput van het Noorden. Overal in het gebied wordt gebouwd en er vestigen zich steeds meer bedrijven. Energie vormt de belangrijkste sector: meer dan een derde van alle geproduceerde energie van Nederland is straks afkomstig van de Eemshaven, ook wel “het stopcontact van Nederland” genoemd.

Je bevindt je nu in 2014 en je fietst door een virtuele versie van de Eemshaven. Je kunt dus zelf ervaren hoe het gebied zich ontwikkelt. Tijdens je fietstocht kom je verschillende poortjes tegen met korte vragen. Je kiest voor het linker- of rechterpoortje, afhankelijk van je antwoord. Zo leer je één van de grootste energiehavens van Nederland beter kennen. Veel fietsplezier!

Welkom, dit is een stem uit de toekomst. Luister. In de toekomstige futuriteit zijn er teveel mensen. Men leeft bijna oneindig lang. Dat ligt aan de grote vooruitgang van de medische wetenschap. Vooral de ontdekking dat groentes niet zo gezond zijn als altijd werd gedacht heeft enorm geholpen. Er zit niets anders op dan de mens te verkleinen. Zo is er weer meer ruimte. De verkleining wordt bepaald op 1 op 87, de grootte van modelspoortreinen. Op deze route zien jullie taferelen uit die toekomstige futuriteit. Zoek, kijk en luister. Veel plezier…

Wat zou er gebeuren als je DNA manipuleert? Welke levensvorm ontstaat er als je genetisch materiaal van het ene dier combineert met een ander? Hoe ziet DNA eruit? DNA bestaat uit twee lange strengen die gedraaid de zogenaamde dubbele helix vormen. Tussen de twee strengen bevinden zich de basen “guanine, cytosine, adenine en thymine”, deze zijn gepaard.

Er kan een paar gevormd worden tussen guanine en cytosine, en tussen adenine en thymine. Deze met een kleur aangeduide basen zitten in een bepaalde volgorde tussen de strengen, dit wordt een sequentie genoemd.

Stap in de schoenen van een genetica wetenschapper en ondervind de complexiteit van DNA strengen. Bestudeer het levensgrote DNA model en wijzig de sequentie van de gekleurde basen.

Proefondervindelijk sleutel je aan de genetische code van een dier, maar wat zijn de gevolgen van jouw veranderingen in de helix? Beleef van dichtbij wat voor invloed DNA heeft op de fysieke eigenschappen van het dier.

Na het succes van de DNA-bar vorig jaar, bouwt dit jaar de afdeling Genetica van het UMCG een heus laboratorium op met allerlei interessante opstellingen die inzicht bieden in de keuken van de onderzoekswereld. Leer van alles over erfelijke ziekten, chromosomen en DNA. Onderzoek zelf het gedrag van wormpjes bekijk clips waarin onderzoekers uitleggen hoe hun werk eruitziet. De medewerkers van het UMCG zullen natuurlijk antwoord geven op al je vragen!

Bij de kassa van onze kubus krijg je een betonblokje. Het is de bedoeling dat dit blokje beton op jouw favoriete plekje - in de door ons gemaakte - dynamische stad plaatst.

Wil je in het centrum wonen? Juist helemaal buiten de stad? Ergens er net tussenin of aan het water? Iedereen mag zijn/haar woonomgeving naar wens kiezen en zo ontstaat er elke dag een nieuwe stad. Deze stad wordt vastgelegd door de webcam en kan elke dag live worden bekeken via deze website.

Energie hebben we iedere dag nodig. Maar zal het over veertig jaar nog steeds goedkoop en overvloedig beschikbaar zijn? Hoe kunnen we ons voorbereiden op een toekomst waarin het verkrijgen van energie niet meer vanzelfsprekend is? Het Energietransitiemodel zal je vertellen wat er in de toekomst kan gebeuren met ons energieverbruik.

Jij, als gebruiker van het Energietransitiemodel, kunt zelf vorm geven aan de vraag, de kosten, het aanbod en beleid van energie. Het model zal je van alles laten zien over het wel of niet behalen van je doelstellingen, je CO2-uitstoot, hoe afhankelijk je bent van andere landen, je totale energieconsumptie en nog veel meer!

Je kunt het model tijdens Noorderzon gratis gebruiken. Wist je dat het door energie-experts, overheden en het bedrijfsleven wordt ingezet om energiekwesties in kaart te brengen voor kleine of juist heel grote gebieden en instanties? Als je meer wilt weten over energie en het Energietransitiemodel, kom dan naar een van de presentaties en discussieer mee.

Astronomen kennen het probleem van grote hoeveelheden data in de overtreffende trap. Het heelal, en alles wat zich daarin afspeelt kan gezien worden als een grote informatieverwerkende machine. Van de vorming van het heelal, tot genen, internet en ons bewustzijn. God is an eJ.

Prof Edwin A. Valentijn - Astronomische Informatietechnologie RuG - Target

Deeltjes en golven gedragen zich in de natuur compleet verschillend. Deeltjes zijn kleine biljartballen, ze bevinden zich op een bepaalde plek, bewegen in rechte lijnen en kunnen tegen elkaar botsen. Golven daarentegen spreiden zich uit over de ruimte, buigen om obstakels heen en kunnen elkaar uitdoven of versterken.

Wat kan ik hier doen?

Newton en Huygens werden het niet eens: bestaat licht nu uit deeltjes of is het een golf? Experimenteer zelf om erachter te komen. De impact van de kwantummechanica zet blijkbaar de boel op zijn kop! Lichtdeeltjes zijn zo klein dat ze zich als golf en deeltje kunnen gedragen. In de wereld van het extreem kleine is niets wat het lijkt.

Schizofrene deeltjes in deze faculteit

Op de extreem kleine schaal van de kwantummechanica gedraagt materie zich dubbelzinnig. Dit geldt niet alleen voor licht, maar ook voor kleine deeltjes zoals elektronen en quarks. Bij het Zernike Institute for Advanced Materials (ZIAM) houden onderzoekers zich bezig met het ontwerpen van materialen en het analyseren van materiaaleigenschappen. Vooral op extreem kleine schaal is dit een uitdaging wegens het ongrijpbare en soms eigenwijze gedrag van materie!

Er valt een heleboel te ontdekken voor kinderen in het Qu3-paviljoen. Er zijn verschillende opstellingen gemaakt die spel en wetenschap combineren. Kids kunnen zelf zagen op een zaagmachine bijvoorbeeld, waarbij de zaagmachine meet hoeveel calorieën je verbruikt bij die inspanning. Ook is er de Jumping Ring, de Zingende Spriet en, heel gek, dansende maïzena. Kennismaken met de wereld van chemie kan ook: samen met Bas doen kinderen zelf allerlei scheikundige proefjes. Kortom: wetenschap is hartstikke spannend!

Zwarte gaten zijn plaatsen waar de normale zwaartekracht extreem is. Als een draaikolk slokt het alle materie om zich heen op. Zelfs licht kan er niet aan ontsnappen! En het blijft nog een raadsel waar al dat opgeslokte spul blijft... Gelukkig is het dichtstbijzijnde bekende zwarte gat vele lichtjaren verderop.

Wat kan ik hier doen? In het centrum van een zwart gat wordt materie samengeperst tot een oneindig dichte kern, de zwaartekracht is er oneindig sterk, ruimte en tijd buigen onbegrijpelijk om en het is er ook nog eens superheet. Reis hier virtueel het heelal in en ontdek verschillende typen zwarte gaten. Durf jij in een zwart gat te duiken?

Onderzoekers duiken in zwarte gaten

Natuur- en sterrenkundigen bij het Kapteyn Instituut observeren met telescopen, maken gebruik van data afkomstig van satellieten en creëren simulaties met behulp van super- computers. Hoe worden sterren gevormd, waar vindt je zwarte gaten, hoe ontwikkelt het heelal zich? Wiskunde, fysica en astrofysica komen hier samen; samenwerking tussen het Centrum voor Theoretische Fysica (CTN), het Kapteyn Instituut en Kernfysisch Versneller Instituut (KVI) is hierbij belangrijk; het gaat van de fysica van astrodeeltjes tot kosmologie; van extreem klein tot extreem groot(s)!

Net als jij wil het heelal natuurlijk niet te jong of te oud geschat worden... Het heelal werd 13,7 miljard jaar geleden geboren in een ziedende zee van straling en energie, de Big Bang. Door zijn uitdijing koelde het Heelal na 389.000 jaar af tot “slechts” 3.000 graden Kelvin en werden waterstofatomen gevormd uit al rondzwevende elektronen en protonen. Daarna kon straling ongestoord zijn pad vervolgen door het heelal. De satelliet “COsmic Background Explorer” kon de temperatuur van de kosmische achtergrondstraling meten. Nog betere metingen van de WMAP-satelliet, lieten ons zien hoe oud het heelal is.

Wat kan ik hier doen?

Niet meteen wegzappen! Maar laat je intrigeren door de ruis op deze retro TV. Je gelooft het niet, maar een deel van de ruis die je hier ziet is straling die al bijna 13,7 miljard jaar onderweg is. De ruis is de sleutel tot de allereerste momenten van het heelal. Het kosmische web, de struc- turen van ons heelal, is ontstaan uit de ruis die wij nu zien. Als je links langs de TV kijkt, zie je de kaart van materie en energie in de kosmos kort na de Big Bang: de babyfoto van het heelal.

Onderzoekers bestuderen donkere materie...

Hoe is de kosmos precies ontstaan? Natuurkundigen en astrofysici van het Kapteyn Insti- tuut houden zich bezig met de kosmische structuren en de vorming hiervan in het heelal. Op schalen van honderden miljoenen lichtjaren lijkt het heelal op een kosmisch web! Ook bestuderen ze donkere materie, een belangrijk maar nog steeds mysterieuze component van het universum.

Enig idee of je genoeg beweegt op een dag? Verbrand je genoeg calorieën voor een gezonde levensstijl? In principe verbrand je calorieën bij allerlei bewegingen zoals lopen of als je met je armen zwaait, sterker, je verbrandt zelfs calorieën als je op de bank zit. Echter weegt dit vaak niet op tegen het aantal calorieën dat je binnenkrijgt. Deze levende schilderijen laten zich niet zomaar bezichtigen, je moet er wat voor doen. Je moet energie leveren om ze tot leven te laten komen.

Door intensief te bewegen verlies je niet alleen calorieën en energie, het levert ook energie op! Denk bijvoorbeeld maar aan het licht op je fiets.

Dus verbrand die calorieën, het maakt niet uit hoe. Flink bewegen en je hartslag omhoog brengen is de perfecte work-out. Lever die calorieën maar in, alleen of met z’n tweeën.

Je hebt veel energie nodig om te kunnen bewegen en denken. Deze energie wordt geleverd door chemische fabriekjes in jouw lichaam. In je lijf draaien pompen, worden stofjes getransporteerd en er vinden allerlei chemische reacties plaats. Op welke plaats gebeurt wat? En hoe zien de fabriekjes, die we organen noemen, eruit?

Met de AR-tags en de 3D-printers van het FabLab kun je dat zelf onderzoeken. Met AR (Augmented Reality) kun je op een beeldscherm veel meer van je eigen lichaam zien dan met je eigen ogen.

Met de 3D-printer kun je één van je organen uitprinten in kunststof, zodat je een stukje van je binnenste met eigen handen kunt vasthouden!

Extreem snel, extreem klein, extreem koud, extreem zwaar... de theoretische natuurkunde gaat zover als ons denken reikt! Lukt het jou deze extremen te doorgronden en te beschrijven? Bestel dan meteen je ticket voor de volgende Nobelprijs!

Wat kan ik hier doen?

Duik achter het zwarte gordijn, druk op de knop en neem een kijkje door het Venster op Extremen. Deze werelden verschijnen op spookachtige wijze als spiegeling in de ruimte. Het lijkt wel science fiction, maar niet alles is wat het lijkt in de natuurkunde. Er valt nog genoeg te ontdekken!

Quantum Universum in deze faculteit

In de faculteit gebeurt steeds meer multidisciplinair onderzoek. Een zoektocht naar de link tussen het allerkleinste en allergrootste! Sterrenkunde, theoretische natuurkunde en natuurkunde die zich richt op de allerkleinste deeltjes ontdekken samen de diepste aard van onze wereld.

Hoe zit het recept van alle materie in het universum eigenlijk in elkaar? Wat zijn de onderlinge relaties tussen deeltjes? Hoe gaan deze diverse types met elk eigen specifieke eigenschappen met elkaar om? Hoe mengen ze? En hebben we misschien iets gemist? Onderzoekers speuren naar het volmaakte recept!

Wat kan ik hier doen?

Spin mee in deze draaikolk van materie en ontdek de verschillende ingrediënten van het Standaardmodel. Naarmate het donkerder wordt in de ruimte, lijkt er steeds ander licht te vallen op de ingrediënten... Er valt continu nieuw licht op het Standaardmodel.

Droomhuwelijk in deze faculteit

Theoretisch Natuurkundigen zijn op zoek naar het droomhuwelijk van de Kwantum- zwaartekracht. Het is de uitdaging de zwaartekracht samen te voegen met het Standaard- model. Alleen dan kunnen we het eerste moment na de oerknal doorgronden! Een mogelijke stap dichterbij de Theorie van Alles!

REMCOH staat voor Remote Control Helium en is een drie meter grote ballon die boven de Qu3 zweeft. Ooit Noorderzon van bovenaf gezien? Ooit zelf een camera bestuurd die live beelden over het internet verstuurt? In de Qu3 heb je deze mogelijk met REMCOH! Op de tweede verdieping staat een joystick en een monitor, neem de regie in handen en stuur de lens, jouw moment als cameraman van Noorderzon!

Schrik jij van een goede thriller? Kruip je weg in de hoek van de bank bij het zien van een spannende film? Dan schiet je hartslag vast ook omhoog en je gaat sneller ademen. Hoe extreem jij reageert wordt zichtbaar in deze stoel.

Ontspan en ga er maar lekker voor zitten. In de stoel krijg je een aantal verhalen te zien en te horen, nu is het de vraag wat dit met jou doet. Hoe word jij beinvloed door spanning en emoties?

Het antwoord op die vraag komt van de stoel. Zodra je comfortabel zit, zal de stoel je hartslag en ademhaling registeren. De uitslag hiervan zal direct zichtbaar worden, maar laat je vooral niet afleiden en laat je meeslepen door wat je ziet.

Je lichaam bestaat uit miljarden cellen. Maar wat zit er in zo’n cel? En wat doen die cellen? Iedere cel bevat het erfelijk materiaal (DNA) en een compleet arsenaal aan verschillende onderdelen (organellen) die verschillende functies uitvoeren. Ontdek in de Living Cell hoe een cel functioneert: Wat gebeurt er als u net gegeten hebt? Of als u te lang in de zon heeft gelegen? Waarom leidt DNA schade uiteindelijk tot kanker? Ontdek het in de Living Cell!

Elke dag staan we bloot aan straling. Is het niet uit het ziekenhuis, dan komt het wel vanuit het heelal (kosmische straling) of uit onze planeet. Met een nevelkamer kan deze achtergrondstraling zicht- baar worden gemaakt. Charles Wilson ontving in 1927 de Nobelprijs voor de natuurkunde voor deze slimme uitvinding van begin 1900, waarmee hij in eerste instantie wolken analyseerde.

Een nevelkamer bevat een oververzadigde alcoholdamp. Een passerend geladen deeltje botst met de alcoholmoleculen, waardoor ionen ontstaan. Rond deze ionen vindt condensatie plaats, zoals een vliegtuig een nevelspoor achterlaat in de koude lucht. Alfadeeltjes, protonen, elektronen en muonen laten elk hun eigen specifieke spoor achter, alsof het verschillende voetafdrukken zijn. Alfadeeltjes (heliumkernen) zijn relatief zwaar. Daardoor ontstaat er een dik en zeer duidelijk zichtbaar spoor. Bètadeeltjes (elektronen of positronen) zijn veel lichter en zullen een dun spoor laten zien. Kun jij raden welk deeltje je ziet?

Leerlingen van het Wessel Gansort College en het Praedinius Gymnasium hebben de moleculen van het project ‘Molecular City’ tot leven gebracht. De moleculen zijn op een creatieve manier vormgegeven, waarbij bepaalde eigenschappen de aandacht krijgen. Laat je verbazen over de bijzondere weergave van moleculen uit het dagelijks leven, van cafeïne tot testosteron.

De moleculen kom je ook tegen via de Augmented Reality markers in Qu3 en in het Noorderplantsoen. Om deze weergave te zien moet je wel Molecular City op je I-phone of Android phone installeren. Dan zul je ook chemie van de verleiding ontdekken…

Meer info via het tabje molecular city of www.molecularcity.nl

Wie houdt van een glaasje sap moet naar de Zumo Quiz. Zumo de naranjas is Spaans voor jus d'orange en die kun je winnen door de vragen te beantwoorden. Onze virtuele quizmaster wil van jou weten of je wat hebt opgestoken in de Qu3! Heb jij de juiste antwoorden gegeven, dan verdien je een glas vitaminen!

De Zumo Quizmaster ontvangt je aan het eind van je wandeling door de Qu3. Daar legt hij jou een aantal vragen voor met twee antwoordmogelijkheden.

Beantwoord de vragen met de rode of de zwarte knop. Aan de hand van jouw antwoorden bepaalt de quizmaster of jij toe bent aan een heerlijk glaasje Energy for Life.